⏱ زمان مطالعه: 8 دقیقه
پایگاه استنادی علوم جهان اسلام و جایگاه مقالات ISC
پایگاه استنادی علوم جهان اسلام یا همان ISC (Islamic World Science Citation Center)، سامانه‌ای برای نمایه‌سازی، سنجش و ارزیابی تولیدات علمی پژوهشگران در کشورهای اسلامی است. این پایگاه پس از تامسون رویترز (ISI) و اسکوپوس، به عنوان سومین نظام سنجش استنادی در جهان پایه‌گذاری شد تا نشریات دانشگاهی را بر اساس استانداردهای پذیرفته‌شده ارزیابی کند. چاپ مقاله ISC برای دانشجویان مقاطع تحصیلات تکمیلی، اعضای هیئت علمی و پژوهشگرانی که به دنبال ارتقای رتبه علمی یا دفاع از پایان‌نامه و رساله دکتری هستند، اهمیت کارکردی فراوانی دارد.
مجلات نمایه‌شده در این سامانه طیف وسیعی از رشته‌های علوم انسانی، علوم پایه، فنی و مهندسی، کشاورزی و علوم پزشکی را پوشش می‌دهند. معیار اصلی پذیرش یک نشریه در این پایگاه، شفافیت فرایند داوری همتا، پایداری در نظم انتشار، ترکیب اعضای هیئت تحریریه و ارجاع‌پذیری مقالات منتشرشده است. از دیدگاه سامانه‌های پایش آموزش عالی، مقالاتی که در این نشریات به چاپ می‌رسند دارای امتیاز پژوهشی مشخصی در مصاحبه‌های دکتری، آیین‌نامه ارتقای استادان و تسویه‌حساب پژوهشی مقطع کارشناسی ارشد هستند.
برای نمونه، فرض کنید دانشجوی دوره کارشناسی ارشد قصد دارد برای فارغ‌التحصیلی نمره کامل بخش پژوهشی پایان‌نامه را دریافت کند. دانشگاه او داشتن یک مقاله پذیرفته‌شده در نشریات دارای نمایه ISC را شرط تخصیص دو نمره پایانی قرار داده است. اگر دانشجو مقاله‌ای را ارسال کند که صرفاً در یک وبلاگ علمی یا مجله فاقد نمایه معتبر ثبت شده باشد، دانشگاه امتیاز مربوطه را منظور نخواهد کرد. اشتباه رایج در این مرحله، بی‌توجهی به وضعیت نمایه نشریه در لحظه پذیرش است؛ زیرا برخی مجلات در دوره‌های ارزیابی سالانه از فهرست این پایگاه خارج می‌شوند و عدم استعلام به موقع، زمان پژوهشگر را هدر می‌دهد.
مطلب مرتبط: thesis writing
مراحل و فرایند پذیرش و چاپ مقاله در مجلات ISC
فرایند ارسال و انتشار مقاله در نشریات نمایه‌شده در این مرکز، نیازمند رعایت اصول دقیق ساختاری و نگارشی است. گام نخست، تنظیم مقاله طبق فرمت و راهنمای نویسندگان مجله هدف است. نشریات مختلف حساسیت‌های ساختاری ویژه‌ای بر روی بخش‌های چکیده، روش‌شناسی پژوهش، تحلیل داده‌ها و شیوه ارجاع‌دهی دارند. ناسازگاری ساختار دست‌نوشته با شیوه مصوب نشریه می‌تواند در همان مرحله بررسی مقدماتی توسط دبیرخانه منجر به رد سریع مقاله شود.
پس از ارسال، مقاله مرحله غربالگری اولیه را پشت سر می‌گذارد و در صورت تناسب موضوعی با اهداف مجله، به داوران تخصصی ناشناس سپرده می‌شود. دوره داوری همتا ممکن است از چند هفته تا چند ماه طول بکشد. داوران گزارش‌های اصلاحی خود را در سه دسته کلی ارائه می‌دهند: پذیرش مشروط با اصلاحات جزئی، اصلاحات کلی و داوری مجدد، یا رد قطعی. پژوهشگر باید با دقت و شکیبایی به یکایک نقدهای داوران پاسخ دهد و تغییرات اعمال‌شده را به تفکیک در نامه پاسخ به داوران درج کند.
مطلب مرتبط: چاپ کتاب از رساله دکتری
یک اشتباه رایج در فرایند پاسخ‌دهی به داوران، نادیده گرفتن برخی پرسش‌ها یا پاسخ کوتاه و غیرمستدل دادن به ابهامات مطرح‌شده است. برای مثال، اگر داور نسبت به حجم نمونه در بخش تجربی ایرادی وارد کرده باشد، نویسنده نباید تنها به عبارت «اصلاح شد» بسنده کند، بلکه باید دلایل انتخاب حجم نمونه، فرمول‌های آماری مربوط و محدودیت‌های دسترسی را به طور کامل همراه با نشانی دقیق صفحه و سطر در فایل جدید توضیح دهد. بررسی وضعیت مقاله در سامانه نشریه به صورت دوره‌ای و پاسخ‌گویی دقیق به نظرات داوران در زمان مقرر، بیشترین تاثیر را بر کوتاه شدن زمان صدور نامه پذیرش نهایی دارد.
مقایسه نشریات ISC با ISI، اسکوپوس و نشریات علمی-پژوهشی
انتخاب پایگاه مناسب برای انتشار دستاوردهای علمی وابسته به هدف پژوهشگر، جامعه مخاطبان و الزامات نهادهای ارزیاب است. مجلات وابسته به ISI و اسکوپوس گستره بین‌المللی دارند و بیشتر زبان انگلیسی را مبنای انتشار قرار می‌دهند، در حالی که نشریات ISC به زبان‌های فارسی، عربی، انگلیسی و فرانسوی منتشر می‌شوند و تمرکز فراوانی بر نیازها و اولویت‌های علمی منطقه و جهان اسلام دارند.
راهنمای جامع این موضوع: چاپ مقاله اسکوپوس
مطلب مرتبط: سفارش نگارش انگیزه نامه و SOP
بسیاری از نشریاتی که در ایران رتبه علمی-پژوهشی از وزارت علوم، تحقیقات و فناوری یا وزارت بهداشت دارند، هم‌زمان در سامانه پایگاه استنادی علوم جهان اسلام نیز نمایه می‌شوند. با این حال، باید تمایز میان این عنوان‌ها را به درستی شناخت تا در هنگام انتخاب مجله، تضادی با اهداف پژوهشی دانشگاهی رخ ندهد.
| شاخص مقایسه | نشریات ISC | نشریات ISI / Web of Science | نشریات Scopus |
|---|---|---|---|
| منطقه جغرافیایی و پوشش | کشورهای اسلامی و منطقه با تمرکز بر مسائل بومی | بین‌المللی و جهانی با پراکندگی جغرافیایی وسیع | بین‌المللی و جامع با بالاترین تنوع ژورنال‌ها |
| زبان اصلی مقالات | فارسی، عربی، انگلیسی و برخی زبان‌های دیگر | عمدتا انگلیسی | عمدتا انگلیسی با درصد کمی سایر زبان‌ها |
| شاخص‌های ارزیابی | ضریب تاثیر (IF)، ضریب آنی و شاخص نفوذ استنادی | ضریب تاثیر JCR (ژورنال‌های اصلی)، شاخص دسترسی | شاخص CiteScore، SJR و SNIP |
| سطح دسترسی و هزینه‌ها | عمدتا دسترسی آزاد با هزینه‌های پردازش سازمانی یا ریالی | ترکیبی از اشتراکی و هزینه‌های بالای دسترسی آزاد دلاری | ترکیبی از اشتراکی و دسترسی آزاد با هزینه ارزی |
| کاربرد اصلی در ایران | دفاع پایان‌نامه، ترفیع پایه، تقویت رزومه داخلی | پذیرش بین‌المللی، ارتقای دانشیاری و استادی، بنیاد نخبگان | تقویت رزومه جهانی، ارتقای استادان، ارزیابی بین‌المللی |
فرض کنید پژوهشگری در حوزه ادبیات فارسی یا حقوق عمومی ایران قصد دارد مقاله‌ای تدوین کند. ارسال چنین مقاله‌ای به یک مجله خارجی ISI در اغلب موارد منطقی نیست، زیرا مخاطبان آن شناختی از این مباحث ندارند. در این شرایط، مجلات فارسی‌زبان معتبر نمایه ISC بهترین بستر برای بازخورد گرفتن از جامعه تخصصی و استفاده از امتیازات دانشگاهی داخلی هستند.
مطلب مرتبط: ویرایش نیتیو مقاله انگلیسی
نحوه اعتبارسنجی نشریات و شناسایی مجلات نامعتبر یا جعلی
یکی از دغدغه‌های جدی نویسندگان مقالات، گرفتار نشدن در دام مجلات جعلی یا نشریاتی است که به دلیل افت استانداردهای علمی از نمایه خارج شده‌اند. پایگاه استنادی علوم جهان اسلام به طور منظم فهرست نشریات تحت پوشش خود را بازبینی می‌کند. بنابراین تکیه به ادعای وب‌سایت خود مجله مبنی بر داشتن نمایه ISC کافی نیست و نویسنده باید اعتبار نشریه را در سامانه رسمی پایگاه جستجو کند.
مجلات جعلی عموما با شبیه‌سازی نام و وب‌سایت نشریات معتبر، تلاش می‌کنند مقالات پژوهشگران را با دریافت مبالغ مالی بدون داوری واقعی منتشر کنند. معیارهای مشخصی برای شناسایی این نشریات وجود دارد:
مطلب مرتبط: انجام پایان نامه ژنتیک
- وعده داوری و صدور پذیرش ظرف چند روز، بدون هیچ‌گونه اصلاحات تخصصی
- عدم تطابق شماره استاندارد بین‌المللی پیایندها (ISSN) در وب‌سایت مجله با پرتال رسمی نشریات
- درخواست واریز مبالغ نامتعارف به حساب‌های شخصی پیش از داوری علمی
- فقدان نام اعضای هیئت تحریریه شناخته‌شده دانشگاهی یا وجود نام‌های بدون سوابق پژوهشی مشخص
- انتشار دامنه‌ای نامحدود از مقالات در حوزه‌های نامرتبط در یک شماره واحد
برای بررسی اعتبار، نویسنده باید کد ISSN مجله را در پورتال اصلی جستجوی نشریات ISC وارد کند و آخرین گزارش ضریب تاثیر یا وضعیت نمایه‌سازی آن را ملاحظه نماید. هم‌زمان بررسی فهرست نشریات نامعتبر یا جعلی (Blacklist) وزارت علوم و دانشگاه‌های متبوع ضروری است. چاپ مقاله در نشریاتی که در این فهرست‌ها قرار دارند، نه تنها امتیازی برای نویسنده ایجاد نمی‌کند، بلکه می‌تواند پیامدهای انضباطی و اخلاقی در دانشگاه به همراه داشته باشد.
کیفیت محتوا و شاخص‌های استنادی در ارزیابی مقاله
انتشار صرف یک مقاله پایان کار پژوهشی نیست؛ بلکه میزان اثربخشی آن با معیارهای استنادی سنجیده می‌شود. پایگاه استنادی علوم جهان اسلام بر پایه تعداد استنادهایی که مقالات دریافت می‌کنند، به رتبه‌بندی مجلات و پژوهشگران می‌پردازد. مقاله‌ای که مسئله‌ای واقعی را حل کند و از منابع دست اول و به‌روز بهره ببرد، شانس بیشتری برای استناد گرفتن توسط سایر نویسندگان دارد.
مطلب مرتبط: سفارش پایان نامه علوم سیاسی
نویسندگان حرفه‌ای از متدولوژی‌های تجدیدپذیر و داده‌های مستند استفاده می‌کنند. همچنین ارائه عنوان شفاف و چکیده‌ای ساختاریافته که کلیدواژه‌های تخصصی را به شکلی اصولی به کار برده باشد، در دیده‌شدن اثر در موتورهای جستجوی علمی نقشی پررنگ دارد. هرچه چکیده جامع‌تر باشد، پژوهشگران بیشتری به مطالعه متن کامل ترغیب می‌شوند و شانس استناد مقاله در آینده افزایش پیدا می‌کند.
پرسش‌های متداول
چاپ مقاله در نشریات ISC چقدر زمان می‌برد؟
بسته به سیاست‌های مجله، میزان ترافیک مقالات ارسالی و سرعت داوران تخصصی، زمان بررسی و داوری معمولا بین ۳ تا ۹ ماه طول می‌کشد. برخی مجلات ممکن است در صورت نیاز به اصلاحات سنگین، این زمان را تا یک سال نیز افزایش دهند.
مطلب مرتبط: سفارش شبیه سازی اسپن هایسیس
آیا چاپ مقاله در این نشریات مستلزم پرداخت هزینه است؟
برخی مجلات وابسته به دانشگاه‌های دولتی رایگان هستند یا تنها هزینه اندکی برای داوری و پردازش دریافت می‌کنند. در مقابل، نشریات وابسته به برخی انجمن‌های علمی، دانشگاه‌های غیردولتی یا موسسات پژوهشی ممکن است هزینه‌ای تحت عنوان هزینه انتشار دسترسی آزاد (APC) دریافت نمایند که سقف آن توسط مصوبات وزارتخانه یا دانشگاه تعیین می‌شود.
آیا مقاله همایشی هم می‌تواند نمایه ISC بگیرد؟
بله، در صورتی که برگزارکنندگان همایش علمی پیش از اجرا، مجوزهای لازم را از پایگاه استنادی علوم جهان اسلام اخذ کرده و کد اختصاصی دریافت نموده باشند، مقالات برگزیده آن همایش در مجموعه مقالات همایشی این پایگاه نمایه خواهند شد.
تفاوت نشریات دارای ضریب تاثیر با نشریات بدون ضریب تاثیر در این پایگاه چیست؟
مجلاتی که چند سال متوالی استانداردهای نشر را حفظ کرده و مقالات آن‌ها مورد ارجاع پژوهشگران دیگر قرار گرفته باشد، وارد محاسبات ضریب تاثیر (Impact Factor) می‌شوند و از اعتبار و امتیاز پژوهشی بالاتری نسبت به مجلات تازه‌تاسیس یا کم‌استناد برخوردارند.
